Η Διαφορετική Κρήτη : To ερευνητικό πρόγραμμα IDAology: Από τη βοσκική στον Ψηλορείτη στα α-όρια του Ψηφιακού μας σύμπαντος.

Εισήγηση του Γ. Καλομοίρη στο πλαισιο του Συνεδρίου Choose Crete 2024 . 

Ο κόσμος της Κρήτης, είναι ένα ενεργό ψηφιδωτό στον χώρο και τον χρόνο, μέσα στον οποίο εμπεριέχονται μικρότεροι κόσμοι που συνθέτουν την ισορροπία ή την ανισορροπία  στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον του νησιού μας. Το πολιτιστικό τοπίο της Κρήτης άλλωστε συντίθεται και αποσυντίθεται ως μια ενιαία εικόνα αντιθέσεων, διαφορών και αλληλένδετων κρίκων που ξεκινούν από τη μακρινή αρχαιότητα και φτάνουν εξελικτικά μέχρι σήμερα. Ένας τέτοιος κρίκος , ήταν και παραμένει για μας  Η βοσκική και ο κόσμος του βοσκού του Ψηλορείτη σε μια αδιάκοπη συνέχεια από τους πρώτους βοσκούς που δαμάζουν και δαμάζονται με  τον ανώτερο όροφο της Κρήτης. Αυτο το γεγονός μας έδωσε το έναυσμα της σημερινής θεματικής όπου το βουνό της Ίδας αποκτά λόγο μέσα από τη συνάντηση ανθρωπου και τεχνολογίας, έρευνας και τεκμηρίωσης , τοπικού και ψηφιακού. 

Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και Πολιτιστικός Οργανισμός Android Ergastiri μέσα από τρεις διαφορετικές συμπληρωματικές κατευθύνσεις, (τεχνολογίες αιχμής, επιστημονική τεκμηρίωση, πολιτιστική διαχείριση) αναπτυξαμε το ερευνητικό πρόγραμμα IDEology ως μια κιβωτό δεδομένων, ένα παιχνίδι εμπειρίας και ένα ζωντανό παραμύθι. 

Δηλαδή:

α)μια μηχανή αναζήτησης ως αποθετήριο πολιτιστικής κληρονομιάς στο οποίο συγκεντρώθηκαν, τεκμήρια, πολιτιστικά στοιχεία, συνεντευξεις, στιγμιότυπα από το ποιμενικό βίωμα,  

β) μια εφαρμογή εικονικής πραγματικότητας που κάνει τον χρήστη μέρος στο τρισδιάστατο περιβάλλον του κόσμου του βοσκού και

γ) μια εφαρμογή επαυξημένης πραγματικότητας εστιασμένη στα παιδιά (Δημοτικού) που ζωντανεύει τους ήρωες της ποιμενικής ζωής(βοσκούς, πρόβατα , μιτάτα κ.α.) ως αφηγητές της καθημερινότητας τους απ τη ζωή στον Ψηλορείτη .

Αναφέρομαι επανειλημμένα στον όρο η βοσκική και ο κόσμος του βοσκού στον Ψηλορείτη, καθώς με τον τίτλο αυτό μέσα απ’ το πρόγραμμα, τους συνεργάτες του προγράμματος και με την υποστήριξη του τοπικού πληθυσμού, το 2021 ολοκληρώσαμε την πρόταση ένταξης και εγγραφής για τον Εθνικό Κατάλογο Άυλης Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού https://ayla.culture.gr/i-voskiki-kai-o-kosmos-tou-voskou-ston-psiloreiti-2021/.Επιφέραμε δηλαδή τη σφραγίδα της Εθνικής Τεκμηρίωσης σε όσα μέχρι τότε συλλέξαμε, γράφαμε και δημιουργούσαμε. Αυτό ομολογώ αποτέλεσε και τον θεματικό οδικό χάρτη περιεχομένου σε μια διαρκή ανατροφοδότηση μέχρι σήμερα. Ακολουθούν τρια εθνογραφικά Ντοκιμαντέρ υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού, βασισμένα στην εξέλιξη της Βοσκικής ΔΙΑ των γενεών μέσα απ΄τους άγραφους θεσμούς και τα εθιμικά γνωρίσματα, το άγραφο δίκαιο των βοσκών μέσα από τον Όρκο καθώς και τα κοινωνικά δίκτυα και τις ιεραρχίες που οικοδομούνται ως ιεροί δεσμοί ανθρώπων. Το δεύτερο μάλιστα εθνογραφικό ντοκιμαντέρ με τίτλο Νηζα , Ο όρκος και το άγραφο δίκαιο των βοσκών στον Ψηλορείτη, έχει ανανεώσει τη σύμβαση του και προβάλλεται στη συνδρομητική τηλεόραση της cosmote tv. 

Παράλληλα μέσα από τις τεχνολογίες που αναπτύξαμε σ' αυτον τον νεοφυή τομέα του Ψηφιακού Πολιτισμού προέκυψαν νέα κεφάλαια, νέοι μικρόκοσμοι από τον μεγαλύτερο τελικά κόσμο της Βασκικής. Ο κύκλος του μαλλιού και το Ψηφιακό Μουσείο Άδρακτος, η Δομή Υφαντικής στα Ανώγεια η οποία ξεκινά τη λειτουργία της εντός του Νοεμβρίου,  η Ξερολιθιά και το έργο εικονικής περιήγησης metartum, όπου τα μιτάτα και οι ξερολιθιές συστήνονται με όρους επανάχρησης ως διαδραστικά καλλιτεχνικά εργαστήρια. Νέα κεφάλαια βασισμένα στη συνύπαρξη και συνύφανση του παραδοσιακού με το σύγχρονο, του λαϊκού με το καινοτόμο (μοντέρνο), της τέχνης με τη χειροτεχνία και την τεχνολογία ως καύσιμα κοινωνικής πρωτοπορίας, δημιουργίας και ενασχόλησης.  

Όλα σχεδόν τα παραπάνω έρχονται ως σημεία σε μια εποχή που ο τουρισμός αναδιαμορφώνεται αναζητώντας μοναδικότητες πέρα απ τα δάση της συνήθειας, του καθιερωμένου και του κορεσμού. Ταξιδιωτικές μοναδικότητες οι οποίες επενδύουν σε νέου τύπου ενεργητική ψυχαγωγία βασισμένη σε εμπειρίες αισθήσεων, αισθητηρίων και αυθεντικότητας.

Έτσι κάπως προκύπτει και ο τουρισμός της εμπειρίας που επιλέγει το βίωμα της περιήγησης και τη δράση του περιηγητή σε μια απόπειρα δημιουργίας “μαγικής εικόνας” έναντι μιας αυξανόμενης μαζικής απομάγευσης σε τόπους κυρίως πόλεις που δοκιμάζουν τις αντοχές τους ως κοινωνικά ανυπόφορες. Νομίζω λοιπόν πως η πολιτιστική ταυτότητα της Διαφορετικής Κρήτης δεν χρειάζεται να γίνει επιταχυντής αλλά συσσωρευτής, αποθέτης ή  κιβωτός δυνάμεων, των μοναδικών ετεροτήτων που ο κάθε τόπος μπορεί να έχει.

Γιατί ξεκάθαρος στόχος πρέπει να παραμένει η αναβάθμιση του πολιτισμού της καθημερινότητας που κυοφορεί και αναγεννά τον πολιτισμό της επισκεψιμότητας.

Αυτή είναι η θεμελιώδης διαφορά πολιτιστικού σχεδιασμού και branding, αλλαγή πρώτα στη δομή και κατ’ επέκταση στην επιφάνεια. Ισχυροί τοπικοί πυρήνες και βιώσιμες κοινότητες είναι αυτές που θα μπορούν να στηρίξουν και ένα υγιές μοντέλο τουρισμού, αναπτύσσοντας δυνάμεις όπου η τοπική προσέγγιση γίνεται περίπτωση εκτός συνόρων  και ο τόπος ανοίγεται στον κόσμο. Γιατί τα σημερινά τεχνολογικά εργαλεία και οι δυνατότητες που και μεις αναπτύξαμε  συνεργατικά μέσα απ το IDEology αυτό μας επιτρέπουν:

Μια μετακίνηση κοπαδιών από το οροπέδιο της Νίδας προς τους γιαλούς του Λιβυκου Πελάγους, ένα άρμεγμα προβάτων στα όρη του Πάνα και στους κάμπους της Ιούς στο Αμάρι, μια τυροκόμηση στις ξερολιθιές των Καμαρών στα Ακόλλητα του Ψηλορείτη, και ένας αργαλειός που υφαίνει αδιάκοπα στην Αξό είναι μόνο μερικές εικόνες που δραπέτευσαν σα στιγμιότυπα μαζί μας από τα όρια το φυσικού τους χώρου στα α-όρια  (μη όρια) του ψηφιακού μας σύμπαντος.